Den Weled Heer Dr. J. Hemelrijk, Bergen (Noord Holland), Olanda
Max v Dam, Calledel Avo Garia 1623 Dorsoduro, Venezia
Venezia, 9 Agosto [1936]
Waarde dr Hemelrijk,
Nu zit ik na een prachtige tocht van 15 dagen al een week in Venetië. Ik kan niet zeggen hoe blij ik ben gegaan te zijn. ’t Oorspronkelijke plan om met z’n drieën te reizen is tenslotte niet doorgegaan, zodat ik alleen ben vertrokken, wat ’t geweldige voordeel heeft dat ik gemakkelijker tot werken kan komen. Zo werk ik elke dag nogal stevig en ik maak veel schetsen. Venetië heeft me aan ’t werk gezet. De types vooral boeien me sterk en een direkte schets geeft soms een basis om later op door te kunnen gaan. Ik heb nu ’t gevoel door zo te werken veel in me te kunnen opnemen, om ’t later verwerkt te kunnen teruggeven.
Alle schetsen zijn snel geziene krabbels van beleefde momenten, en dat onderga ik elk ogenblik hier. Ik loop een 100M – ik sta stil. Grijp een krijt, maak een schets, en loop weer verder. Zo gaat ’t elke dag maar voort in deze week. Deze manier van werken geeft een zekere veerkracht en spanning aan ’t geziene.
En ’t licht in Venetië is zo prachtig! Ik hoop tot schilderen te komen in deze tijd, maar nu wil ik almaar meer tekenen. Ik geloof ook dat ik daar voorlopig nog meer aan zal hebben.
Ik kreeg uit België introdukties mee voor Venetië voor de organisatoren van de Biennale waardoor ik de gelegenheid ben gesteld, alle musea en pallazi grotto te bezoeken. Ik bezit zo een vijftal verschillende kaarten toegang gevende tot alle musea’s en kollektien die ik wil zien.
En ik zag prachtige dingen.
Titiaan in museum della Academia {Gallerie dell’Accademia} ‘La Dispozizione’. La Tempesta van {Jacopo Tintoretto}. Een ongelooflelijk rijk museum is die! In pallozzo ‘Rezzonico’ zag ik prachtige tekeningen van Tiepolo.
De erg barokke kerken herbergen Tiepolo’s, Titiaan, Tintoretto’s en Giovanni Bellini.
Om uit de veelheid de kern te voorschijn halen van ’t werkelijk schone, is eenige tijd voor nodig, maar dan begint Venetië ook te leven met z’n geweldige historie. Colleoni te paard, Andrea del Verrochio. De ijdele dogen in het pallazzo Ducale laten zich omringen door allegoren zoals de vrede en de gerechtigheid omhelzen elkaar. Het is bijna ironies om dan erna de brug der zuchten over te gaan en die gevangenissen te zien.
Venetië. 15e, 16e, 17e en 18e eeuw, een geweldig boeiende film rolt aan me voorbij. Ik kom dagen te kort!
Ik huurde hier ene kamertje voor 100 Lira per maand. Dat schijnt heel erg goedkoop te zijn. Bovendien kon ik in dat zelfde huis eten krijgen. Zodat ik me kan voeden voor 6,50 L per dag. Zodat ik erg goedkoop leef.
Jammer dat ik voor mijn fiets een 250 Lira statiegeld moest betalen aan de grens, zodat ik langzamerhand krap kom te zitten. Is er misschien een teekening verkocht? ’t Zal erg welkom zijn.
Mijn plan is om tot ongeveer 20 à 25 Augustus hier te blijven, dat hangt van ’t werk af. Gisteren begon ik aan een eerste grote tekening, omdat ’t toch niet bij schetsen kan blijven. Het bevalt me erg om er [?] iets te maken dat sterker is doorgewerkt. ’t Is een kompositie van schippers die komen met manden, fruit van en naar de stad.
Alles is dermate prachtig van beweging en tegelijkertijd zo moeilijk dat je je tanden er op stuk bijten kunt.
Als ik terug ben hoop ik eens naar Bergen te komen, om u toch eens die reis-indrukken te laten zien.
’t Is nodig voor een schilder om te trekken, dat maakt ’t begrip levend van wat met Schilderstermen noemt “groot zien”.
Dag! Hoe gaat ’t anders met allemaal – erg aan ’t genieten van de vakanties. Het is hier vandaag erg heet ‘tropo caldo’ zeggen ze, maar ik kan er nogal tegen. Het is niet zulk een benauwende hitte als in ’t Noorden ’t soms zijn kan.
Ik begin ’t Italiaansch al iets te verstaan met een mengelmoes van Fransch en Italiaansch sla ik me er door. Maar ik begrijp ze vrij gemakkelijk als ze langzaam spreken.
Ik zit nu midden in een volksbuurt met ‘s avonds wel moedige liederen, en overdag een razende aktiviteit.
’s Avonds is Venetië een wonder. Piazza San Marco is groot!
Soms onderga ik hier die gevoelige beleving van nauwelijkse overgang van realiteit en droom dan zit ik aan de voet van die grote kolonnes en staar over ’t wat er naar dat prachtige eilandje aan de overkant. Achter me “pallazzo Ducale” en basiliek San Marco. Een veelheid van stijlen waar de Byzanthijnsche domineert, maar altijd een harmonie. ’t Is zo goed te zijn in zulk een sterke atmosfeer, die duurzaam is gebleken voor altijd schijnt ‘t.
Het is heel goed. Dag veel liefs en groeten, jullie Max.
